Wikitzionàriu de Acadèmia de su Sardu:LemONS
Custu traballu bolit essi sa primu intzimia de su LemONS (Lemàriu Ortogràficu a Norma de su Sardu), est a nai sa lista de fueddus de su ditzionàriu de is formas normalisadas de is duas macrobariedadis Campidanesa e Logudoresa de sa lìngua sarda, segundu is inditus de "Su Sardu Standard". No pretendit duncas, assumancu po imoi, de essi unu fueddàriu cumpriu cun sa spricadura o sa furriadura de is fueddus; at a essi simprimenti un'aina utilosa po is chi, ponendi-sì a scriri in sardu, bolint arrespetai is normas ortogràficas de su campidanesu e de su logudoresu propostas de Acadèmia de su Sardu in su lìburu "Su Sardu Standard".
Custu tribàlliu cheret èssere sa prima abessiada de su LemONS (Lemàriu Ortogràficu a Norma de su Sardu), est a nàrrere sa lista de faeddos de su ditzionàriu de sas formas normalisadas de sas duas macrobariedades Campidanesa e Logudoresa de sa limba sarda, segundu sos indicos de "Su Sardu Standard". Non pretendet ducas, assumancu pro como, de èssere unu faeddàriu cumpridu cun s'isprica o sa bortadura de sos faeddos; at a èssere simplemente unu traste utilosu pro sos chi, ponènde-si a iscrìere in sardu, cheren rispetare sas normas ortogràficas de su campidanesu e de su logudoresu propostas dae Acadèmia de su Sardu in su lìberu "Su Sardu Standard".
Po ligi aìnturu de is lemas/Pro lèzere intro de sos lemas
| abacai | (a colori birdi) lema a norma CAM, cun pronùntzia normada a costau, pretzèdiu o sighiu de norma LOG segundu s’òrdini alfabèticu, e sighiu de inditu gramaticali, {furriadura italiana} (una feti, sa prus connota, a colori asulu) e ⇐ cun is formas no a norma |
| abba | (a colore ruju) lema a norma LOG, cun pronùntzia normada a costazu, pretzèdidu o sighidu dae norma CAM segundu s’òrdine alfabèticu, e sighidu dae indicu gramaticale, {bortadura italiana} (una petzi, sa prus connota, a colore biaitu) e ⇐ cun sas formas no a norma |
| abai | (a colore/i nieddu) lema no a norma segundu Su Sardu Standard, a grafia de sa pronùntzia connota de logu, cun intregu (⇒) a su lema a norma CAM o LOG o amba(s)duas |
Atentu/a!
- In sa lista de is fueddus no nd'as a agatai MAI scritus a lìteras allobadas PP, TT, CC, GG, FF, VV, MM, ni scritus a lìteras chi no nci funt in s'alfabetu sardu Q, K, W, Y.
- No s'ant a agatai nimancu totu is infinius de is verbus a desinèntzia no standard, comenti a -ae, -ie, -ì (tònicu), -ari, '-iri (àtonu), -ade, -ede, -ide.
- No s'ant a agatai lematisaus nimancu is particìpius passaus, SARVU CHI no potzant essi imperaus a solus comenti agetivus alliongiaus a nòminis.
Atentu/a!
In sa lista de sos faeddos non nd'as a agatare MAI iscritos a lìteras acrobadas PP, TT, CC, GG, FF, VV, MM, ne iscritos a lìteras chi non bi sun in s'alfabetu sardu Q, K, W, Y.
Non s'an a agatare nemancu totu sos infinidos de sos verbos a desinèntzia non standard, comente a -ae, -ie, -ì (tònicu), -ari, '-iri (àtonu), -ade, -ede, -ide.
Non s'an a agatare lematizados nemancu sos partitzìpios passados, FRANCU CHI non potan èssere impreados solos comente agetivos ligados a nòmenes.
Sinnus fonèticus de is normas CAM e LOG/Sinnos fonèticos de sas normas CAM e LOG
| Sinnus/Sinnos | Spricadura CAM | Spricadura LOG | Atopu |
|---|---|---|---|
| . | partzidura in sìllabas | partidura in sìllabas | bó.nu |
| (.) | allofonia de sa partzidura in sìllabas de duas vocalis, cun pronùntzia a bortas a ditongu e a bortas a iatu | allofonia de sa partidura in sìllabas de duas vocales, cun pronùntzia a bortas a ditongu e a bortas a iatu | à.cu(.)a |
| .(a e i o u) | allonghiamentu de sa vocali truncada de acabbu | allonghiamentu de sa vocale truncada de acabbu | me.rì.(i), fà.(a) |
| è ò | vocalis tònicas mèdias abertas | vocales tònicas mèdias abertas | mè.li, mò.la |
| é ó | vocalis tònicas mèdias serradas | vocales tònicas mèdias serradas | mél.lusu, mól.lu |
| à ì ù | àteras vocalis tònicas | àteras vocales tònicas | mà.li, mìl.li, mùl.li |
| a e i o u | vocalis paragògicas | vocales paragògicas | in.cà.pasa, sèse, lù.nisi, bò.noso, ge.sùsu |
| ɖ | oclusiva retroversa | ɖu, pùɖ.ɖa | |
| j | aprossimanti palatali in mesu de vocalis o in conca de fueddu | aprossimante palatale in mesu de vocales o in conca de faeddu | mà.ju, jó.bi(.)a |
| b.b d.d g.g | oclusivas sonoras in mesu de vocalis | oclusivas sonoras in mesu de vocales | a.càb.bu, ad.dà.si(.)u, ag.gra.dès.si |
| .b .d .g | fricativas sonoras in mesu de vocalis | fricativas sonoras in mesu de vocales | à.be, mè.da, pà.gu |
| (b) (d) (g) | oclusivas sonoras e africada palatali sonora in conca de fueddu, chi a fitianu nd’arruint in fonètica sintàtica | oclusivas sonoras e africada palatale sonora in conca de faeddu, chi a fitianu nde ruen in fonètica sintàtica | (b)òl.li, (d)ò.mu, (g)à.tu, (g)èn.na |
| (b).b (d).d (g).g | allòfonus sonorus, cun pronùntzia a bortas oclusiva e a bortas fricativa | allòfonos sonoros, cun pronùntzia a bortas oclusiva e a bortas fricativa | a(b).bé.ru, a(d).de.re.tsà.i, a(g).ga.fà.i |
| ts dz | africadas dentalis surda e sonora | africadas dentales surda e sonora | tsó.pu, dzè.ru |
| tc | allòfonus innantis de -e, -i in campidanesu, cun pronùntzia africada, a bortas dentali e a bortas palatali | allòfonos innantis de -e, -i in campidanesu, cun pronùntzia africada, a bortas dentale e a bortas palatale | tci.tà.di, tce.le.brà.i |
| n.ts r.ts | allòfonus apustis de n-, r-, cun pronùntzia a bortas fricativa e a bortas africada | allòfonos apustis de n-, r-, cun pronùntzia a bortas fricativa e a bortas africada | pen.tsài, fór.tsisi |
| ch gh | oclusivas velaris surda e sonora ananti de -e, -i | oclusivas velares surda e sonora ananti de -e, -i | chè.na, chì.e, ghe.tà.i, ghì.ri |
| ci gi | africadas palatalis surda e sonora ananti de -a, -o, -u | africadas palatales surda e sonora ananti de -a, -o, -u | cià.fu, ma.ciò.ni, bé.ciu, giàs.su, gió.gu, giù.stu |
| sci | fricativa palatali surda ananti de -a, -o, -u | fricativa palatale surda ananti de -a, -o, -u | cà.scia, ca.sciò.ni, sciù.gu |
| camp l.li(.) vs
log .llj |
diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [lli.] e logudoresu [ʎ] de is fueddus intraus de s'italianu o su spanniolu | diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [lli.] e logudoresu [ʎ] de sos faeddos intrados dae s'italianu o s'ispanniolu | màl.li(.)a / mà.llja |
| camp n.ni(.) vs
log .nnj |
diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [nni.] e logudoresu [ɲ] de is fueddus intraus de s'italianu o su spanniolu | diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [nni.] e logudoresu [ɲ] de sos faeddos intrados dae s'italianu o s'ispanniolu | bàn.ni(.)u / bà.nnju |
| x | fricativa palatali sonora ananti de totu is vocalis | fricativa palatale sonora ananti de totu sas vocales | pre.xà.u, a.xé.du, pà.xi, ar.ra.xò.ni, pré.xu |
Incurtzaduras/Incurtziaduras
| Sinnu | Spricadura CAM | Spricadura LOG |
|---|---|---|
| ag | agetivu | |
| am | amostadori | amostradore |
| art | artìculu | |
| aus | ausiliàriu | |
| av | avèrbiu | |
| card | cardinali | cardinale |
| cong | congiuntzioni | congiuntzione |
| def | definiu | definidu |
| deriv | derivau | derivadu |
| det | determinadori | determinadore |
| d.ag | dìciu agetivu | ditzu agetivu |
| d.av | dìciu avèrbiu | ditzu avèrbiu |
| d.cong | dìciu congiuntzioni | ditzu congiuntzione |
| d.n | dìciu nòmini | ditzu nòmene |
| d.prep | dìciu prepositzioni | ditzu preposissione |
| escl | esclamadura | |
| f | femininu | |
| int | interrogativu | |
| iter | iterativu | |
| m | masculinu | |
| n | nòmini | nòmene |
| neut | nèutru | |
| nodef | no definiu | non definidu |
| nodet | no determinadori | non determinadore |
| num | nùmeru, numerali | nùmeru, numerale |
| ord | ordinali | ordinale |
| pl | plurali | plurale |
| pers | personi, personali | persone, personale |
| poss | possessivu | |
| pp | particìpiu passau | partitzìpiu passadu |
| pr | (nòmini) pròpriu | (nòmene) pròpriu |
| prep | prepositzioni | preposissione |
| pron | pronòmini, pronominali | pronòmene, pronominale |
| rel | relativu | |
| rifl | riflessivu | |
| sing | singulari | singulare |
| tram | tramudau | tramudadu |
| AMANN | amanniadori | amanniadore |
| CARINN | carinniadori | carinniadore |
| IMPEOR | impeoradori | impeoradore |
| MENG | menguadori | menguadore |
| v | verbu | |
Notas de lessicografia
| Sinnus/Sinnos | Spricadura CAM | Spricadura LOG | Atopu | |
|---|---|---|---|---|
| ¹ ² ³ ⁴ ... | Candu unu fueddu ddoi est giai in su lemàriu ma cun d-un' àteru sentidu. | Cando unu faeddu b'est zai in su lemàriu ma cun d-un'àteru sinnificadu. |
abbarrare ¹ v ⇒ abarrare {restare} ca abbarrare esistit giai, e est unu lema standard chi bolit nai recintare ca abbarrare esistet zai, e est unu lema standard chi cheret nàrrere recintare abbarrare [ab.bar.rà.re] v {recintare}. | |
| ᶜ | Candu unu fueddu campidanesu no standard ddoi est giai in su lemàriu ma est su fueddu standard de s' àtera varianti. | Cando unu faeddu campidanesu non standard b'est zai in su lemàriu ma est su faeddu standard de s' àtera variante. |
cimentu [tci.mén.tu], ciumentu [ciu.mén.tu] n m {cemento} ⇐ cimentu ᶜ, giumentu, tzimentu. | |
| ᴸ | Candu unu fueddu logudoresu no standard ddoi est giai in su lemàriu ma est su fueddu standard de s' àtera varianti. | Cando unu faeddu logudoresu non standard b'est zai in su lemàriu ma est unu faeddu standard de s' àtera variante. |
acabbadora [a.cab.ba.dò.ra], agabbadora [a.gab.ba.dò.ra] n f {colei che pratica l'eutanasia} ⇐ acabbadora ᴸ. ca acabbadora est siat su standard campidanesu siat unu fueddu no standard logudoresu (acabbadora ᴸ). ca acabbadora est siat su standard campidanesu siat unu faeddu non standard logudoresu (acabbadora ᴸ). | |
| ᴺᴬ | Candu unu fueddu chi sighit is arrègulas de sa norma no est atestau e si-ndi pigat a standard un'àtera forma chi est atestada (candu perou no nci at inditus de frecuèntzia manna de imperu, fait a pigai po standard sa forma no atestada). | Cando unu faeddu chi sighit sas règulas de sa norma no est atestadu e si-nde pigat a standard un'àtera forma chi est atestada (cando però non b'at inditos de frecuèntzia manna de impreu, faghet a pigare po standard sa forma no atestada. |
troci [trò.ci] v {torcere; spostare} ⇐ torci ᴺᴬ. ca sa forma standard (atestada) est forma de frecuèntzia manna de imperu mancai siat una metàtesi e mancai si siat agatau in su fueddàriu de Puddu sa forma tòrciri (chi tenit caraterìsticas fonèticas tìpicas de su standard ma sa desinèntzia amostat ca est imperada in logus perifèricus). ca sa forma standard (atestada) est forma de frecuèntzia manna de impreu mancari siat una metàtesi e mancai si siat agatadu in su faeddàriu de Puddu sa forma tòrciri (chi at caraterìsticas fonèticas tìpicas de su standard ma sa desinèntzia mustrat ca est impreada in logos perifèricos). | |
| (s') (si) | Verbus riflessivus | Verbos riflessivos |
si cabigiai [si ca.bi.già.i] v {abituarsi a stare in un luogo ristretto}. | |
| (m) (f) (pl) (neut) | Candu su fueddu no standard tenit unu gèneri gramaticali diferenti de su de su standard | Cando su faeddu non standard at unu gènere gramaticale diferente dae su de su standard. |
coja [có.ja], coju [có.ju] n f m {matrimonio} ⇐ cògiu, cògiua (f), còjua (f), còjuva (f), còua (f), cozu, còzua (f).
Non standard logudoresu: cògiu, cògiua (f), còjua (f), còjuva (f), còua (f), cozu, còzua (f) | |