Wikitzionàriu de Acadèmia de su Sardu:LemONS

From Wikitzionàriu de Acadèmia de su Sardu
Lemàriu Ortogràficu a Norma de su Sardu


Custu traballu bolit essi sa primu intzimia de su LemONS (Lemàriu Ortogràficu a Norma de su Sardu), est a nai sa lista de fueddus de su ditzionàriu de is formas normalisadas de is duas macrobariedadis Campidanesa e Logudoresa de sa lìngua sarda, segundu is inditus de "Su Sardu Standard". No pretendit duncas, assumancu po imoi, de essi unu fueddàriu cumpriu cun sa spricadura o sa furriadura de is fueddus; at a essi simprimenti un'aina utilosa po is chi, ponendi-sì a scriri in sardu, bolint arrespetai is normas ortogràficas de su campidanesu e de su logudoresu propostas de Acadèmia de su Sardu in su lìburu "Su Sardu Standard".
Custu tribàlliu cheret èssere sa prima abessiada de su LemONS (Lemàriu Ortogràficu a Norma de su Sardu), est a nàrrere sa lista de faeddos de su ditzionàriu de sas formas normalisadas de sas duas macrobariedades Campidanesa e Logudoresa de sa limba sarda, segundu sos indicos de "Su Sardu Standard". Non pretendet ducas, assumancu pro como, de èssere unu faeddàriu cumpridu cun s'isprica o sa bortadura de sos faeddos; at a èssere simplemente unu traste utilosu pro sos chi, ponènde-si a iscrìere in sardu, cheren rispetare sas normas ortogràficas de su campidanesu e de su logudoresu propostas dae Acadèmia de su Sardu in su lìberu "Su Sardu Standard".

Po ligi aìnturu de is lemas/Pro lèzere intro de sos lemas

abacai (a colori birdi) lema a norma CAM, cun pronùntzia normada a costau, pretzèdiu o sighiu de norma LOG segundu s’òrdini alfabèticu, e sighiu de inditu gramaticali, {furriadura italiana} (una feti, sa prus connota, a colori asulu) e ⇐ cun is formas no a norma
abba (a colore ruju) lema a norma LOG, cun pronùntzia normada a costazu, pretzèdidu o sighidu dae norma CAM segundu s’òrdine alfabèticu, e sighidu dae indicu gramaticale, {bortadura italiana} (una petzi, sa prus connota, a colore biaitu) e ⇐ cun sas formas no a norma
àbbacu lema no a norma segundu Su Sardu Standard, a grafia de sa pronùntzia connota de logu, cun intregu (⇒) a su lema a norma
Atentu/a! In sa lista de is fueddus no nd'as a agatai MAI scritus a lìteras allobadas PP, TT, CC, GG, FF, VV, MM, ni scritus a lìteras chi no nci funt in s'alfabetu sardu Q, K, W, Y. No s'ant a agatai nimancu totu is infinius de is verbus a desinèntzia no standard, comenti a -ae, -ie, -ì (tònicu), -ari, '-iri (àtonu), -ade, -ede, -ide.
Atentu/a! In sa lista de sos faeddos non nd'as a agatare MAI iscritos a lìteras acrobadas PP, TT, CC, GG, FF, VV, MM, ne iscritos a lìteras chi non bi sun in s'alfabetu sardu Q, K, W, Y. Non s'an a agatare nemancu totu sos infinidos de sos verbos a desinèntzia non standard, comente a -ae, -ie, -ì (tònicu), -ari, '-iri (àtonu), -ade, -ede, -ide.

Sinnus fonèticus de is normas CAM e LOG/Sinnos fonèticos de sas normas CAM e LOG

Trascridura fonètica simplificada (no IPA)
Sinnus/Sinnos Spricadura CAM Spricadura LOG Atopu
. partzidura in sìllabas partidura in sìllabas .nu
(.) allofonia de sa partzidura in sìllabas de duas vocalis, cun pronùntzia a bortas a ditongu e a bortas a iatu allofonia de sa partidura in sìllabas de duas vocales, cun pronùntzia a bortas a ditongu e a bortas a iatu à.cu(.)a
.(a e i o u) allonghiamentu de sa vocali truncada de acabbu allonghiamentu de sa vocale truncada de acabbu me.rì.(i), fà.(a)
è ò vocalis tònicas mèdias abertas vocales tònicas mèdias abertas mè.li, mò.la
é ó vocalis tònicas mèdias serradas vocales tònicas mèdias serradas mél.lusu, mól.lu
à ì ù àteras vocalis tònicas àteras vocales tònicas mà.li, mìl.li, mùl.li
a e i o u vocalis paragògicas vocales paragògicas in.cà.pasa, sèse, lù.nisi, bò.noso, ge.sùsu
ɖ oclusiva retroversa ɖu, pùɖ.ɖa
j aprossimanti palatali in mesu de vocalis o in conca de fueddu aprossimante palatale in mesu de vocales o in conca de faeddu mà.ju, jó.bi(.)a
b.b d.d g.g oclusivas sonoras in mesu de vocalis oclusivas sonoras in mesu de vocales a.càb.bu, ad.dà.si(.)u, ag.gra.dès.si
.b .d .g fricativas sonoras in mesu de vocalis fricativas sonoras in mesu de vocales à.be, mè.da, pà.gu
(b) (d) (g) oclusivas sonoras e africada palatali sonora in conca de fueddu, chi a fitianu nd’arruint in fonètica sintàtica oclusivas sonoras e africada palatale sonora in conca de faeddu, chi a fitianu nde ruen in fonètica sintàtica (b)òl.li, (d)ò.mu, (g)à.tu, (g)èn.na
(b).b (d).d (g).g allòfonus sonorus, cun pronùntzia a bortas oclusiva e a bortas fricativa allòfonos sonoros, cun pronùntzia a bortas oclusiva e a bortas fricativa a(b).bé.ru, a(d).de.re.tsà.i, a(g).ga.fà.i
ts dz africadas dentalis surda e sonora africadas dentales surda e sonora tsó.pu, dzè.ru
tc allòfonus innantis de -e, -i in campidanesu, cun pronùntzia africada, a bortas dentali e a bortas palatali allòfonos innantis de -e, -i in campidanesu, cun pronùntzia africada, a bortas dentale e a bortas palatale tci.tà.di, tce.le.brà.i
n.ts r.ts allòfonus apustis de n-, r-, cun pronùntzia a bortas fricativa e a bortas africada allòfonos apustis de n-, r-, cun pronùntzia a bortas fricativa e a bortas africada pen.tsài, fór.tsisi
ch gh oclusivas velaris surda e sonora ananti de -e, -i oclusivas velares surda e sonora ananti de -e, -i chè.na, chì.e, ghe.tà.i, ghì.ri
ci gi africadas palatalis surda e sonora ananti de -a, -o, -u africadas palatales surda e sonora ananti de -a, -o, -u cià.fu, ma.ciò.ni, bé.ciu, giàs.su, gió.gu, giù.stu
sci fricativa palatali surda ananti de -a, -o, -u fricativa palatale surda ananti de -a, -o, -u cà.scia, ca.sciò.ni, sciù.gu
camp l.li(.) vs

log .llj

diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [lli.] e logudoresu [ʎ] de is fueddus intraus de s'italianu o su spanniolu diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [lli.] e logudoresu [ʎ] de sos faeddos intrados dae s'italianu o s'ispanniolu l.li(.)a / mà.llja
camp n.ni(.) vs

log .nnj

diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [nni.] e logudoresu [ɲ] de is fueddus intraus de s'italianu o su spanniolu diferèntzia de pronùntzia intre campidanesu [nni.] e logudoresu [ɲ] de sos faeddos intrados dae s'italianu o s'ispanniolu n.ni(.)u / bà.nnju
x fricativa palatali sonora ananti de totu is vocalis fricativa palatale sonora ananti de totu sas vocales pre.xà.u, a.xé.du, pà.xi, ar.ra.xò.ni, pré.xu

Incurtzaduras/Incurtziaduras

Sinnu Spricadura CAM Spricadura LOG
ag agetivu
am amostadori amostradore
art artìculu
aus ausiliàriu
av avèrbiu
card cardinali cardinale
cong congiuntzioni congiuntzione
def definiu definidu
deriv derivau derivadu
det determinadori determinadore
d.ag dìciu agetivu ditzu agetivu
d.av dìciu avèrbiu ditzu avèrbiu
d.cong dìciu congiuntzioni ditzu congiuntzione
d.n dìciu nòmini ditzu nòmene
d.prep dìciu prepositzioni ditzu preposissione
escl esclamadura
f femininu
int interrogativu
iter iterativu
m masculinu
n nòmini nòmene
neut nèutru
nodef no definiu non definidu
nodet no determinadori non determinadore
num nùmeru, numerali nùmeru, numerale
ord ordinali ordinale
pl plurali plurale
pers personi, personali persone, personale
poss possessivu
pp particìpiu passau partitzìpiu passadu
pr (nòmini) pròpriu (nòmene) pròpriu
prep prepositzioni preposissione
pron pronòmini, pronominali pronòmene, pronominale
rel relativu
rifl riflessivu
sing singulari singulare
tram tramudau tramudadu
AMANN amanniadori amanniadore
CARINN carinniadori carinniadore
IMPEOR impeoradori impeoradore
MENG menguadori menguadore
v verbu

Notas de lessicografia

Sinnus/Sinnos Spricadura CAM Spricadura LOG Atopu
¹ ² ³ ⁴ ... Candu unu fueddu ddoi est giai in su lemàriu ma cun d-un' àteru sentidu. Cando unu faeddu b'est zai in su lemàriu ma cun d-un'àteru sinnificadu.
Abbarrare ¹

abbarrare ¹ v ⇒ abarrare {restare}

ca abbarrare esistit giai, e est unu lema standard chi bolit nai recintare
ca abbarrare esistet zai, e est unu lema standard chi cheret nàrrere recintare

abbarrare [ab.bar.rà.re] v {recintare}.

Candu unu fueddu campidanesu no standard ddoi est giai in su lemàriu ma est su fueddu standard de s' àtera varianti. Cando unu faeddu campidanesu non standard b'est zai in su lemàriu ma est su faeddu standard de s' àtera variante.
Cimentu

cimentu [tci.mén.tu], ciumentu [ciu.mén.tu] n m {cemento} ⇐ cimentu ᶜ, giumentu, tzimentu.

ca cimentu est siat su standard logudoresu siat unu fueddu no standard campidanesu (cimentu ᶜ).
ca cimentu est siat su standard logudoresu siat unu faeddu non standard campidanesu (cimentu ᶜ).
Candu unu fueddu logudoresu no standard ddoi est giai in su lemàriu ma est su fueddu standard de s' àtera varianti. Cando unu faeddu logudoresu non standard b'est zai in su lemàriu ma est unu faeddu standard de s' àtera variante.
Acabbadora

acabbadora [a.cab.ba.dò.ra], agabbadora [a.gab.ba.dò.ra] n f {colei che pratica l'eutanasia} ⇐ acabbadora ᴸ.

ca acabbadora est siat su standard campidanesu siat unu fueddu no standard logudoresu (acabbadora ᴸ).
ca acabbadora est siat su standard campidanesu siat unu faeddu non standard logudoresu (acabbadora ᴸ).
ᴺᴬ Candu unu fueddu chi sighit is arrègulas de sa norma no est atestau e si-ndi pigat a standard un'àtera forma chi est atestada (candu perou no nci at inditus de frecuèntzia manna de imperu, fait a pigai po standard sa forma no atestada). Cando unu faeddu chi sighit sas règulas de sa norma no est atestadu e si-nde pigat a standard un'àtera forma chi est atestada (cando però non b'at inditos de frecuèntzia manna de impreu, faghet a pigare po standard sa forma no atestada.
Troci

troci [trò.ci] v {torcere; spostare} ⇐ torci ᴺᴬ.

ca sa forma standard (atestada) est forma de frecuèntzia manna de imperu mancai siat una metàtesi e mancai si siat agatau in su fueddàriu de Puddu sa forma tòrciri (chi tenit caraterìsticas fonèticas tìpicas de su standard ma sa desinèntzia amostat ca est imperada in logus perifèricus).
ca sa forma standard (atestada) est forma de frecuèntzia manna de impreu mancari siat una metàtesi e mancai si siat agatadu in su faeddàriu de Puddu sa forma tòrciri (chi at caraterìsticas fonèticas tìpicas de su standard ma sa desinèntzia mustrat ca est impreada in logos perifèricos).
(s') (si) Verbus riflessivus Verbos riflessivos
Cabigiai (si)

si cabigiai [si ca.bi.già.i] v {abituarsi a stare in un luogo ristretto}.

(m) (f) (pl) (neut) Candu su fueddu no standard tenit unu gèneri gramaticali diferenti de su de su standard Cando su faeddu non standard at unu gènere gramaticale diferente dae su de su standard.
Coja

coja [có.ja], coju [có.ju] n f m {matrimonio} ⇐ cògiu, cògiua (f), còjua (f), còjuva (f), còua (f), cozu, còzua (f).


Standard logudoresu: coju n m

Non standard logudoresu: cògiu, cògiua (f), còjua (f), còjuva (f), còua (f), cozu, còzua (f)

Leggi questa pagina in italiano
Read this page in English