Fàghere

Revision as of 18:08, 20 January 2023 by Benvenuto Lobina (talk | contribs) (Cuncorda sa pàgina de manera automàtica)

fàghere [fà.ghe.re], fai [fà.i] v {fare} ⇐ fàchere, fàere.

No est su sinnificau chi fiast circhendi? Craca innoi.
Non est su sinnificadu chi fis chircande? Carca inoghe.

Informus giogràficus / Informos geogràficos

Cali variantis imperais in bidda? Scrii-si-ddu o manda-sì un' àudiu.
Cale variantes impitades in bidda? Iscrie-nos-lu o mànda-nos un' àudiu.

Àudius / Àudios

Comenti ddu pronuntziais in bidda? Manda-sì un' àudiu.
Comente lu pronuntziades in bidda? Mànda-nos un' àudiu.
Fueddanti /
Faeddante
LoguMacro-bariedadi /
Macro-bariedade
LemasIPAÀudiu
IvoPronùntzia standardCampidanesufai
MirianaPronùntzia standardLogudoresu-Nugoresufàghere

Informus de su Puddu / Informus dae su Puddu

Lemas: adúxere

Scera de lema / Ischera de lema: vrb

Sinònimus / Sinònimos: andai, dúcere

Esemprus / Esempros:

  • adúxere a unu logu.
Lemas: bíghere

Scera de lema / Ischera de lema: vrb

Sinònimus / Sinònimos: giúchere, leai, poltare

Esemprus / Esempros:

  • sas mànigas de su cropitu bighent traucas ue intrant sos butones de sa butonera.
  • cussu bambale est che cuba chi no bighet doa
  • bíghemi a ballare in custa note fadada! (G.Elies)
Lemas: búgere, búxe, búxere

Scera de lema / Ischera de lema: vrb

Sinònimus / Sinònimos: batire, batúchere, dúcere, gíghere, giúchere, poltare

Esemprus / Esempros:

  • bellos ogros buget custu pipiu!
  • noso no buxiaus s'arrelloxu in su burtzu.
  • su bòtu bugiat unu stampu
  • e cini nce dh’at buta sa natzione a sa gherra?
  • tocat ci s'abba non búgiat lana!
  • buges in conca gerbedhu de puzone
  • andho a búgere s'abba
  • su pipiu buxet una fúrriga e sonat su primu tocu
  • sa cosa ti podet serbie peri po candho ais a búxere ainnanti su discursu de sa limba (E.Nieddu)
  • at mandhau is fígios a buxe su pràngiu a su babbu
Lemas: dúcere, dúgere, dúghere, dúxere, dúxiri

Scera de lema / Ischera de lema: vrb

Sinònimus / Sinònimos: giúchere

Esemprus / Esempros:

  • ci unu ucet origas po intènnere intennat!
  • cussu uciat dimónios, fut indimoniau
  • cussos duos dhos apo utos a pómpiu
  • Mariedhu uxet una fúrriga e sonat su primu tocu
  • is vagadias uxiant sa bròscia de oro po bellesa
  • su pannixedhu de conca, in su ladus de fatu, in punta uxit un'arricamu de frores
  • Franciscu uxet su gigarru in buca

Etimologia: ltn. ducere.

Lemas: fàchere, fàe 2, fàede, fàere, fàghere, fài 1, fàiri, fàri

Scera de lema / Ischera de lema: nm, vrb

Tradusiduras: realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere

Sinònimus / Sinònimos: agnare, bastare, bíncere, crèschere, iltare, importai, piàghere, piòere, tratèniri

Esemprus / Esempros:

  • su priucu fachet in sa lana suchidosa
  • custa est cosa chi faghet a tizirire
  • ancora no ant cumintzadu a fàere s'istrada
  • sa musca la faghet a su leone
  • sas arburedhas chi amus prantadu za sunt faghindhe
  • custu pabilu faghet a iscríere
  • no at fatu a che acusiare deo e apo mandhadu
  • sas peràulas nadas a s'iscuja li faghiant a cumprèndhere chi…
  • custu sèmene za mi la faghet pro cussu tantu de terrinu
  • si no seus in duus, no fait a fai custu trabballu
  • bos lu fato a ischire comente est
  • fàghere a (+ agt., nm.): mancari fachendhe a pastore, ischiat a lèzere e a iscríere
  • custu mignanu no at fatu a bènnere
  • ti fia faghindhe fizu de fulanu
  • Mussi Gallone at fatu su dormitu
  • su malu fàghere no cumbenit e neunu
  • fait tres annus a ocannu
  • inoghe no che faghet mancu erba
  • intzandus mi faremu mera cun Giuanni /8a. èssiri o andai de acórdiu: cantu male acheridu mi apo giutu ti ndhe paltas cun chie faghes como
  • candu ndi est artziau fadiat a dhu timi!
  • custu trigu est fatu e che cheret messadu
  • inoghe no che ndhe faghet de eletritzista: sos chi benint abbarrant carchi mese e poi si che andhant ca no los pagant
  • at naturale gasi bonu chi isse faghet cun totugantos
  • chena s'amada cumpagna, in su mundhu ite che fato?
  • cust'erba faghet a manigare
  • tratènnere, abbitai: bae ma no ti che fetas inie!
  • bi at berbeghe chi no ndhe podet fàghere s'anzone
  • tui tenis unu fai disconnotu!
  • in logu de cumpanzia za faghet, isse, mih!
  • margiani iat fatu votu de fai unu conillu!…
  • no fetas su tontu: rispondhe a tonu!
  • at fatu votu de no torrare a fumare mai prus
  • est pigau a montes a fàghere linna a su fogu
  • si bi faghides, compà, deo bos dao custu e bois mi dades cussu!
  • no as a èssere creindhe chi mi ndhe fato inoghe, no: deretu mi che torro!
  • e ite mi ndhe faghet a mie, si tue ti che andhas? bae!
  • dèu a solu no nci dha fatzu!
  • det ischire sa fera de su monte chi oe la tenet de fàghere cun megus
  • angiai: ocannu medas berbeghes sunt faghindhe a croba, a mascru, a fémina
  • nois faghimus prima de a tie
  • si non bi as fatu inoghe non bi as a fàghere in perunu logu, ca ses mandrone!
  • crèschere, lòmpere: su trigu ocannu no bi at fatu
  • èssere possíbbile, andhare bene, èssere deghile: cun is macos e cun is santos non faet a brullae
  • cussa cosa, si faghet, si faghet, ma si no faghet si lassat!
  • candho nos gherraimus, isse mi la faghiat sempre ca fit prus mannu
  • no ti l'at fata totu s'ora chi che fis in ziru?!
  • bastare: no mi l'at fata su mànigu e so famidu
  • a solu no bi la fato: beni ca mi azuas!
  • no bi l'at fata su sonnu: at drommidu tropu pagu!
  • in su casu za bi fato, mih!
  • mih, como deo mi fato de su moltu e tue pianghes!
  • fit de fàcheres e de allegas a sa mannina
  • in is méngius terras dhue faet su trigu, s'órgiu e s'avena
  • su pipiu oi fait is annus
  • bínchere, arrennesci: in su mercadu oe sa cosa est a chie podet fàghere innantis
  • su fàchere, abberu, za est disaogu!
  • no semus e ne faghimus prus umpare
  • eo mi faghia chi ndhe connoschiades, de cussa zente
  • su grideri fiat su giru de sa bidha ghetendi sa grida
  • ajó ca sa faina cheret fata: comente faghimus, totu a s'atenta o a tretu tretu?
  • si no bi at iscala che fato a brincadura
  • su tempus non bi lis faghet mai, tenent sempre presse meda
  • su fenu cheret fatu a messadura, sa fae frisca cheret fata a bodhidura
  • ajó, faghide pro achipire!
  • candho lu cramant a carchi cosa faghet su surdu
  • issu si fait ca iscít e no iscít nudha!
  • custu casu si est totu faghindhe
  • sa patata cheret semenada in terra filigalza, ca bi faghet meda
  • fait a passai de custa parti puru po intrai a domu
  • facassí coràgiu!
  • si as de fàghere, beni a mi tocare, ca bides sa música!…
  • si as de fàghere, beni e tòcami ca bides sa música!…
  • candho bi at fogu fuidu cheret fatu zente, ca in pagos est malu a bínchere
  • isse faghiat in su pane assadu
  • fadidha intrai a sorri tua!
  • "Bah, teneisí a contu: no seis genti chi feis cun mei!" - e si ndi andat
  • tempus faghet mi aiant cunfirmadu de s'arresetu de babbu tou inoghe
  • sa pira antoniessale est bona candho si faghet

Etimologia: ltn. facere

Lemas: gíchere, gíghere

Scera de lema / Ischera de lema: vrb

Sinònimus / Sinònimos: batire, batúchere, bíghere, dúcere, giúghere, leai, poltare

Esemprus / Esempros:

  • cussa fémina mi at gitu in coa a minore
  • no podet reposare ca gighet sa bubbua, coro ’e mamma!
  • a s'impressada onzi isperànscia ti che ses gitendhe.
Lemas: úgere

Sinònimus / Sinònimos: giúchere

Acrobamentu de is fueddàrius / Acrobamentu de sos faeddàrios

Forma in s' ortografia nosta /
Forma in s' ortografia nostra
Fueddu in su Puddu /
Allega in su Puddu
Scera de lema in su Puddu /
Ischera de lema su Puddu
Tradusidura in su Puddu Fueddu in su Rubattu /
Allega in su Rubattu
Bariedadi in su Rubattu Tradusiduras in su Rubattu
adùxere adúxere vrb
agire agire logudoresu agire
bàtiri bàttiri campidanesu battere la lana con il bastone, portare, recare
baure baure logudoresu portare
bìghere bíghere vrb bìghere logudoresu portare
bùgere búgere vrb
buxe búxe vrb
bùxere búxere vrb
coi coi campidanesu cerambice, cuocere, disacerbare, maturare
dùcere dúcere vrb
dùchere dùchere logudoresu condurre, portare
dùgere dúgere vrb
dùghere dúghere vrb dùghere logudoresu condurre
dùxere dúxere vrb
dùxiri dúxiri vrb
faa faa ambaduas fava
faba faba ambaduas fava
fàchere fàchere nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere fàchere logudoresu agire, ammezzire, attuare, effettuare, eseguire, esercitare, espletare, fare, fungere, realizzare, svolgere
fada fada ambaduas destino, fata, fato, fava, futuro, mantide, sorte
fae fàe 2 nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere fae logudoresu fava
fàede fàede nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere
fàere fàere nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere fàere logudoresu fare
fàghere fàghere nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere fàghere logudoresu agire, attuare, effettuare, eseguire, esercitare, espletare, fare, fungere, generare, maturare, realizzare, svolgere
fai fài 1 nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere fai ambaduas agire, commettere, effettuare, eseguire, esercitare, fare, fava, fungere, ghianda del pene, realizzare, svolgere
fàiri fàiri nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere
fari fàri nm, vrb realizzare, produrre, eseguire, agire, fare, procèdere
fava fava ambaduas fava, ponfo
fa’ fa’ ambaduas fava
fèriri fériri campidanesu condurre, portare
gìchere gíchere vrb gìchere logudoresu condurre, portare
gìghere gíghere vrb gìghere logudoresu condurre, menare, portare, veicolare
ùgere úgere ùgere logudoresu portare
vàchere vàchere logudoresu fare
vae vae logudoresu fava
zùghere zùghere logudoresu portare


Arresùmini generali / Resùmene generale

  • Campidanesu: bàtiri, coi, fèriri
  • Logudoresu: agire, baure, bìghere, dùchere, dùghere, fàchere, fae, fàere, fàghere, gìchere, gìghere, ùgere, vàchere, vae, zùghere
  • Ambaduas is bariedadis / Ambaduas sas bariedades: faa, faba, fada, fai, fava, fa’
  • No siguru: adùxere, bùgere, buxe, bùxere, dùcere, dùgere, dùxere, dùxiri, fàede, fàiri, fari