Ala

From Wikitzionàriu de Acadèmia de su Sardu
Revision as of 17:36, 20 January 2023 by Benvenuto Lobina (talk | contribs) (Cuncorda sa pàgina de manera automàtica)

ala [à.la], ala [à.la] n f {ala} ⇐ aba ², àua.

Informus giogràficus / Informos geogràficos

Cali variantis imperais in bidda? Scrii-si-ddu o manda-sì un' àudiu.
Cale variantes impitades in bidda? Iscrie-nos-lu o mànda-nos un' àudiu.
Map

Àudius / Àudios

Comenti ddu pronuntziais in bidda? Manda-sì un' àudiu.
Comente lu pronuntziades in bidda? Mànda-nos un' àudiu.
Fueddanti /
Faeddante
LoguMacro-bariedadi /
Macro-bariedade
LemasIPAÀudiu
IvoPronùntzia standardCampidanesuala
MirianaPronùntzia standardLogudoresu-Nugoresuala

Informus de su Puddu / Informus dae su Puddu

Lemas: àba, àla, àua

Scera de lema / Ischera de lema: nf

Tradusiduras: ala, lato

Sinònimus / Sinònimos: bandha, cherru, palte

Esemprus / Esempros:

  • solu calecunu faghet s'ala a Cristos
  • si che agateit a cudh'ala de riu
  • no potasta mancu abas de camisa candu as satiau su liminaxu de domu mia!
  • dèu bivu a aba de sartu e is pudhas mias no istrobbant a nemus
  • subra sas alas de su pensamentu isparit cun sas nues che majia (A.Dettori)
  • ant brigadu e sunt abbarrados un'ala de tempus chentza si faedhare
  • su prus forte fachiat s'ala a su metantzu
  • mi fiat improdhendi una surra de atzarodhus po si ndi scutullai is abas!
  • a cal'ala nos amus a dare, a chie amus a cuntentare?!
  • gi at coitau pinnichendi is alas…: a coranta annus s'est morta!
  • su mortu dh'iant postu in duas alas de mata po ndi dhu calai a bidha
  • puzone mannu zughet alas mannas, puzone minore alas minores
  • dae li facher s'ala tue, fizu tuo est in cherta de mi sèdere a cabadhu!
  • andhei a teracu ma mi fatei un'ala de bestiàmene e mi ponzei a sa sola
  • gei ti nau chi alas alas su tzerpi cun trassas malas est girendi e ti burlitat!
  • sanu e sentza neu, s'ala ti betet Deu!
  • si tue no mi aias betadu s'ala, comente aia fatu a parare inoghe?
  • dàedi a un'ala candho colat animales!
  • is brebeis impunnadhas a in ca creis e sighidhas alas alas
  • dàdebbos, catedhutzos, a un'ala, ca est intrendhe su leone mannu! (Còntene)
  • ah, bois sezis: comente mai in custas alas, ite bonu bisonzu?
  • candu s'ingenugais, isterri a Pitanu un'ala de fardeta!

Etimologia: ltn. ala

Lemas: arrúga 1, orrúga 2, rúa 1, rúca 4, rúga 1

Scera de lema / Ischera de lema: nf

Tradusiduras: via

Sinònimus / Sinònimos: bia, caminu, carreba, frungidura, pícia 1

Esemprus / Esempros:

  • is piciochedhus fiant gioghendi in s’arruga
  • est firma in s'ingruxada de is arrugas ca no iscít cali est s'arruga po torrai a domu
  • mi ammento sa zente a linna a codhu, sas féminas filendhe peri sas orrugas (F.Noli)
  • sas ruas li sinzabant sa cara allinnada.
  • ant mundau pratzas e arrugas e apicau banderedhas po sa festa
  • is mascaredhas andhant peri is orrugas a chie a sa séria, a chie brulletandho e faendho erríere.
  • sa bidha fiat prus abbàsciu de inue oe passat s'orruga manna
  • est aturau totu sa noti girendi is rugas
Lemas: brúgu, búrgu 1

Scera de lema / Ischera de lema: nm

Tradusiduras: sobbórgo

Sinònimus / Sinònimos: apendítziu, arruga 1, bichinau, carreba

Etimologia: itl. borgo

Acrobamentu de is fueddàrius / Acrobamentu de sos faeddàrios

Forma in s' ortografia nosta /
Forma in s' ortografia nostra
Fueddu in su Puddu /
Allega in su Puddu
Scera de lema in su Puddu /
Ischera de lema su Puddu
Tradusidura in su Puddu Fueddu in su Rubattu /
Allega in su Rubattu
Bariedadi in su Rubattu Tradusiduras in su Rubattu
aba àba nf ala, lato aba ambaduas fava, nonno
abai abai campidanesu nonno
abbia abbia logudoresu verso
ala àla nf ala, lato ala ambaduas ala, banda, canto, direzione, lato, parte, plaga, ramo, verso
ara ara ambaduas ara, brezza, -olina, ramo, ramo a piu forche usato per sorreggere gli utensili del pastore, supporto di pietra levigata delle case di campagna sul quale si posavano i recipienti dell’acqua o altro durante la notte perche non si guastassero (G. Ruju)
arruca arruca campidanesu eruca, ruchet ta
arruga arrúga 1 nf via arruga ambaduas contrada, sentiero, strada, verruca, via, vico, -icolo, viottolo
arrui arrui campidanesu brado, bue di un anno, cadere, carpinella, cascare, crollare, giovenco, gru, incorrere, indomito, precipitare, rude
àua àua nf ala, lato àua campidanesu ala
aus aus campidanesu lato
avia avvia campidanesu verso
bara bara logudoresu acquitrino, bacchetta, brocco, femminella, fronda, frusta, gambo, magliuolo, margotta, pertica, propaggine, ramo, rimessi ticcio, stecca, talea, verga
barruga barruga campidanesu porro
bersu bersu logudoresu verso
bia bia ambaduas aire, cammino, rot ta, sentiero, strada, stria, tragitto, verso, via, volta
bratu brattu logudoresu braccio, ramo, scorcio
bruga bruga logudoresu bruco, ruca
brugu brúgu nm sobbórgo brugu campidanesu abitato, borgata, borgo, suburbio
burgu búrgu 1 nm sobbórgo burgu ambaduas abitato, borgata, borgo, casale, sobborgo, stagno, suburbio, tonfano
cada cada ambaduas ciascuno, circa, ogni, verso
calu calu logudoresu calo, canale d’acqua, decremento, decrescimento, sfrido, strada, via
camba camba ambaduas caule, culmo, femminella, fronda, fusto, gamba, gambo, nastro, peduncolo, pertica, ramo, rimessi ticcio, stelo, striscia, strofa, talea, verso
carba carba logudoresu frantume, gambo, magliuolo, pertica, ramo, talea
erruca erruca logudoresu bruco, verruca
erruga erruga ambaduas bruco, ruca
faa faa ambaduas fava
faba faba ambaduas fava
fada fada ambaduas destino, fata, fato, fava, futuro, mantide, sorte
farruga farruga campidanesu ruca
fava fava ambaduas fava, ponfo
gru gru logudoresu gru
grua grua ambaduas gru
grue grue logudoresu gru
grui grui campidanesu gru
gurgu gurgu logudoresu gola tra i monti, gorgo, tonfano, viottola, viottolo senza uscita
largu largu ambaduas ampio, largo, lato
orrua orrua logudoresu bruco, ruca
orruca orruca ambaduas bruco, bruco della farfalla dell’arnia, ruca
orruga orrúga 2 nf via orruga campidanesu bruco, cavolaia, ruca, verruca
prica prica logudoresu grinza, piega, ruga
priga priga logudoresu grinza, piega, ruga
rua rúa 1 nf via rua ambaduas fenicottero, gru, ruga, strada, via
ruca rúca 4 nf via ruca ambaduas bacherozzo, -ozzolo, bruco, eruca, processionaria, ruca, ruchet ta, ruga
rucca logudoresu conocchia
ruga rúga 1 nf via ruga ambaduas bruco, porro, processionaria, ruca, strada, via, viottolo
rugu rugu logudoresu parte, pezzo
rui rui campidanesu gru
sia sia ambaduas bisogno, corame, divisa, pezzo di legno che si applica sul muso delle pecore o dei capretti per svezzarli, necessita, randello, scia, scriminatura, sequenza, tortore, via, zia
uca ucca logudoresu conocchia
urgu urgu logudoresu sentiero, viottola
vara vara ambaduas bastone, specie di fattorino o cursore o usciere del tribunale ecclesiastico; cat. sp. vara, postiere, uomo che ordina e regola le processione; cat. sprocessione vara, ramo, usciere del tribunale ecclesiastico; cat. sp. vara, verga
via via ambaduas lista, stria, striscia, venatura, via, vite


Arresùmini generali / Resùmene generale

  • Campidanesu: abai, arruca, arrui, àua, aus, avia, barruga, brugu, farruga, grui, orruga, rui
  • Logudoresu: abbia, bara, bersu, bratu, bruga, calu, carba, erruca, gru, grue, gurgu, orrua, prica, priga, rugu, uca, urgu
  • Ambaduas is bariedadis / Ambaduas sas bariedades: aba, ala, ara, arruga, bia, burgu, cada, camba, erruga, faa, faba, fada, fava, grua, largu, orruca, rua, ruga, sia, vara, via
  • No siguru: ruca